„Z ery, w której biznes był naszą kulturą, przechodzimy do ery,
                                        w której kultura staje się naszym biznesem”

                                                                                                  Marshall McLuhan

Wydarzenia ostatnich tygodni skłoniły mnie do głębszego zastanowienia się nad utowarowieniem kultury i nad tym czy mamy jeszcze do czynienia z kulturą czy już tylko jednym z elementów ekonomii, czymś czym możemy handlować.

Żeby móc kontynuować temat, spośród stu sześćdziesięciu ośmiu definicji kultury (liczba podawana przez Alfred L. Koreber i Clyde Kluckhohn) wybrałam taką, która będzie odpowiadać tym rozważaniom – autorstwa R. Lintona: „kultura obejmuje dwie zasadnicze klasy zjawisk: zachowanie ludzkie oraz przedmioty stanowiące rezultat tych zachowań”¹. Zaznaczę jeszcze, że zajmę się tu kulturą materialną, czyli ogólno pojętymi wytworami cywilizacji, jednak nie będzie mnie interesowało koło czy komórka, ale wytwory, które można nazwać artystycznymi: muzyka, sztuka i z tym związana kultura masowa i kultura wysoka, tudzież niszowa.

Oba te rodzaje kultury ulegają utowarowieniu. Determinantem tego jest gospodarka rynkowa, której charakter, czynniki i specyfika prowadzą do tego, że dobra kultury i jej wytwory nazywa się „towarem” albo „przedmiotem”. „Kultura staje się obszarem nie tylko tradycyjnej polityki społecznej, ale także polityki ekonomicznej”². Przytaczany przez Monikę Smoleń, Jan Szomburg twierdzi, że mamy do czynienia z „ekonomizacją kultury i kulturyzacją ekonomii”. Te dwie dziedziny uzupełniają się nawzajem. Kultura wychodzi ze strefy sacrum, a nabiera cech tovarum³.

Na temat ekonomicznych odniesień wobec kultury wspomina Bronisław Siemieniecki, który uważa, że wiążą się one z dystrybucją kultury i z poziomem jej „towarów”, dostarczających określone profity⁴. Pozostając w dalszym ciągu w obrębie ekonomii, można do tego jeszcze dodać zadowolenie klientów, w przypadku kultury – odbiorców, które jest monitorowane i badane, a nierzadko też kontrolowane przez media. Kontrolowanie polega na propagowaniu tego, co jest społecznie pożądane, a co może pozostać w grupie niszowego odbiorcy. Przykładem może być choćby śmierć i pogrzeb prof. Leszka Kołakowskiego i Michael’a Jacksona. Śmierć tego pierwszego była odnotowana, z drugiej zaś zrobiono przedstawienie medialne, określając nawet muzyka– a tym samym popełniając spore nadużycie – „artystą wszechczasów”.

¹A. Kłoskowska, Kultura masowa, wyd. PWN, Warszawa 2005, s. 23.

²M. Smoleń, Przemysły kultury. Wpływ na rozwój miast, wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2003, s. 8.

³Tamże.

⁴B. Siemieniecki, Pedagogika medialna, wyd. PWN, Warszawa 2007, s.73.