Miasto znajduje się na pograniczu światów – lądowego i morskiego, kontynentalnego i śródziemnomorskiego, chrześcijańskiego i arabskiego. Ta różnorodność jest zarazem twórcza i konfliktowa, nadaje miastu barwy, dźwięki i zapachy metropolii, portu i Afryki. Marsylia działa na wyobraźnię pisarzy, a szczególnie autorów francuskiego czarnego kryminału. Jeden z nich, twórca postaci inspektora, Fabio Montalego wprowadza czytelnika w krąg zorganizowanej przestępczości, wraz z nim można poznać miasto, arabskie Belsunce, peryferyjne blokowiska i opanowaną przez włoską mafię zabytkową dzielnicę Le Pannier. Autorzy literatury policyjnej bardzo dbają o realia tak więc marsylskie powieści Jean-Claude Izzo możesz traktować jako swoisty przewodnik po mieście.

Do Marsylii przyjechałem jednak nie po to, aby śledzić codzienne ścieżki Fabio Montalego ale po to żeby zobaczyć „Unité d’Habitation”. Znajduje się ona na dość daleko od centrum, przy bulwarze Michelet. Budynek o wymiarach 138 x 24 m i 17 kondygnacjach jest odsunięty od ulicy i niejako zawieszony w powietrzu stoi wśród zieleni. Le Corbusier całą wielką konstrukcję oparł na kilkunastu potężnych betonowych filarach, które tworzą podcienia. Powierzchnia działki zajmuje 4,7 ha, przy gęstości 340 mieszkańców na hektar. Szerokość pokoi wynosi do 18 m. Wysokość kondygnacji zaprojektowano na 2,60 m. Każde mieszkanie jest, przynajmniej w teorii, doskonale izolowane akustycznie i posiada loggie. Opierając się na danych demograficznych, opracowano strukturę mieszkań w 23 typach, od jednoizbowych dla samotnych aż do ośmiopokojowych. Nowością było zaprojektowanie ośrodka usługowego wewnątrz budynku na 7 i 8 kondygnacji”. Na ośrodek ten składał się ciąg sklepów spożywczych, warzywniczych, rybnych, rzeźniczych. W programie usług przewidziano: fryzjera, zakład kosmetyczny, pralnię chemiczną, samoobsługową pocztę, restaurację, bibliotekę, klub oraz niewielki hotel. Na 17. kondygnacji zlokalizowano przedszkole dla 150 dzieci, na dachu z kolei usytuowano płytki basen oraz urządzenia do ćwiczeń gimnastycznych. Na tarasie dachowym umieszczono także ośrodek zdrowia, kawiarnię i bar, a nawet teatr otwarty. Elewacja budynku wykończona jest surowym betonem, zgodnie z jedną zasad modernizmu postulujących „szczerą”, nie ukrywającą brutalności materiału, architekturę.

Apologeta modernizmu Siegfried. Giedion uważa, iż unité d’habitation jest przykładem stworzenia „trójwymiarowej wyobraźni społecznej (…). W gmachu tym każdy poszczególny mieszkaniec może sam decydować, czy zechce pozostać zagubioną jednostką w kolosalnym budynku, czy też będzie brał udział w kolektywnym działaniu, które może go wyciągnąć z pełnej melancholii izolacji, będącej powszechną formą egzystencji w wielkim mieście”.

Mieszkania zaprojektowane w zasadzie dla mniej zamożnych lokatorów okazały się drogie. Urok nowości spowodował, że początkowo jednostkę tę zasiedlili ludzie zamożni, którzy jednak stopniowo opuszczali ją. Socjologowie badający warunki życia w unité d’habitation stwierdzili wiele zjawisk patologicznych, jak stłoczenie, brak prywatności, nerwowość dzieci, chuligaństwo wśród młodzieży. Ta „idealna forma mieszkalna” ulegała stopniowej degradacji najpierw w sferze wspólnych usług, a następnie mieszkań co można było zaobserwować kiedy zwiedzałem to emblematyczne dzieło modernizmu.