Kraków był dziełem bezimiennego genialnego urbanisty, który zaprojektował miasto tak aby w przestrzeni publicznej umożliwić mieszkańcom stały, wzrokowy kontakt i szanse przypadkowych spotkań. Mieszkaniec śródmieścia po którym można i należy poruszać się piechotą nie może ominąć rynku kiedy chce przejść z ul. Karmelickiej na Wielopole na przykład, lub ze Stradomia na plac Matejki. Najkrótsza droga zawsze wiedzie przez Rynek Główny. Podobnie jak ateńska agora czy rzymskie forum krakowski rynek był miejscem wymiany informacji o mieście i o świecie, ale także okazją po pokazania się innym no i oczywiście targowiskiem próżności. Społeczną przestrzeń rynku uzupełniały kawiarnie i restauracje Noworolskiego, Hawełki, Wierzynka oraz eleganckie sklepy. Była to scena na której rozgrywała się przez lata krakowska  art de vie. 
 

Sztukę tę przerwała okupacja, która w Krakowie była mniej okrutna niż w Warszawie, przedstawienie odrodziło się na chwilę po wojnie choć wyblakły stroje aktorów i poszarzały dekoracje. Kraków taki jaki jeszcze pamiętam zniszczyła dopiero budowa Nowej Huty, napływ nowych pochodzących ze wsi i małych miast mieszkańców osiedlanych w blokowiska Huty i innych podobnych zespołach, których stale przybywało. Przed wojną mieszkało w mieście ok. 250 tysięcy mieszkańców, podczas gdy obecnie ponad 750 tysięcy. Potrojenie liczby ludności w ciągu 70 lat musiało zniszczyć dawną strukturę przestrzenną i społeczną miasta. Rynek i przyrynkowe ulice były za małe dla obsłużenia tak wielkiej liczby ludności, leżały za daleko od większości wielkich zespołów mieszkaniowych i w warunkach PRL nie dostarczały wystarczających atrakcji. W ten sposób zmieniono charakter miasta jego trwający od średniowiecza rytm, a w okresie transformacji w obrębie plant sfolkloryzowano przestrzeń, która stała się terenem intensywnej eksploatacji turystycznej i inwazji biur wypychając dotychczasowych mieszkańców.

Kraków sprzeciwił się władzy ludowej, która przegrała w tym mieście zarówno referendum w 1946 roku, jak i wybory w 1948 roku. Po tej porażce, której nie zdołały ukryć dokonywane fałszerstwa, władze postanowiły zlokalizować w pobliżu miasta wielką hutę, aby podobno krakowskich mieszczan roztopić w klasie robotniczej. Piszę podobno, bo na razie nie odnaleziono żadnego dokumentu potwierdzającego tę hipotezę, ale jest ona na tyle prawdopodobna, że zapadła w ludzką pamięć. Przyczyny być może były bardziej prozaiczne.
 

W Krakowie, w którym mieszkałem przez całe lata pięćdziesiąte, było wszędzie blisko. Zajmowany przeze mnie sublokatorski pokój  znajdował się w kamienicy na ul. Ambrożego Grabowskiego, jej patron był historykiem, kolekcjonerem, archeologiem, antykwariuszem i autorem przewodników po Krakowie. Ulica ta znajduje się niedaleko alei Trzech Wieszczów prawie na krańcach ówczesnego miasta, bo dalej  były już niemal peryferie. Do liceum chodziłem na piechotę, na ul. Krupniczą przechodząc koło teatru Młodego Widza, w którym Roman Polański grał „Syna pułku”, nieco dalej, może dwieście metrów znajdował się Uniwersytet. Stąd było tylko kilka kroków na Rynek i na ul św. Tomasza, gdzie znajdowała się kawiarnia prowadzona przez państwa Saganów, którą potem upaństwowiono i nazwano „Krokus”, a świętego Tomasz zeświecczono odbierają mu literki „św”. Była to niewątpliwie łagodna szanująca tradycję zmiana nazwy w porównaniu do tego co wyrabiano z nazwami ulic w innych miastach. Na moich codziennych ścieżkach, głównie na stronie A-B, spotykało się profesorów, kolegów, znajomych. Dawało to poczucie stałości i bezpieczeństwa nie możliwej już do osiągnięcia we współczesnym rozedrganym świecie.